Hnéskipti

Orsakir og einkenni

Gigtarsjúkdómar, ójafnt álag, áverkar, beinbrot, aldur, ofþyngd og langvarandi mikið álag geta aukið slit í hné.

• Verkur og bólga, sérstaklega við þyngdarálag.
• Stífleiki og skert hreyfigeta.
• Takmarkað göngufæri.
• Á lokastigum: næturverkur og verkur í hvíld.

Hvenær eru hnéliðskipti nauðsynleg?

Þegar ekki tekst lengur að halda verkjum í skefjum og hreyfigeta er orðin verulega skert geta hlutskipti eða heildarhnéskipti komið til greina.

• Hlutskipti henta þegar slit er bundið við eitt hólf hnésins eða hnéskeljarlið.
• Heildarhnéskipti ná yfir allan hnéliðinn.

Efni og festing gerviliðar

• Í hlutskipti getur verið notað oxinium (oxað sirkóníum).
• Í heildarhnéskiptum getur verið notað títan með kóbalt/króm á liðflötum.
• Íhlutur í sköflungi er yfirleitt úr títani með slitþolnu pólýetýleni.
• Gerviliður getur verið festur með sementi, án sements eða með blandaðri aðferð, eftir beingæðum.

Ending

Meðalending hnégerviliðar er 15 til 20 ár. Hún ræðst meðal annars af aldri við aðgerð, virkni, þyngd, gerð gerviliðar, aðgerðartækni og þátttöku í endurhæfingu.

Hnéliðskipti — aðgerðin

• Undirbúningur fyrir aðgerð felur í sér blóðrannsóknir, röntgenmynd af brjóstkassa, hjartalínurit og viðtal við svæfingarlækni.
• Mænudeyfing með slævingu er algeng; svæfing er notuð þegar þörf er á.
• Skemmt brjósk og bein eru fjarlægð og gerviliðurinn settur á sinn stað með réttri legu og stöðugleika.
• Staðbundin verkjameðferð styður við snemma bata; aðgerðin tekur venjulega rúma klukkustund.

Bati og endurhæfing

• Snemmbær hreyfing hefst daginn eftir aðgerð.
• Útskrift fer fram þegar sjúklingur getur farið sjálfur í og úr rúmi og gengið með hækjum.
• Blóðþynnandi lyf eru oft notuð í allt að 30 daga til að minnka hættu á blóðtappa.
• Saumar eru yfirleitt fjarlægðir eftir um tvær vikur og sjúkraþjálfun eykst smám saman eftir það.
• Akstur er oft mögulegur eftir 3 til 4 vikur.
• Eftirlitsröntgen er yfirleitt tekið eftir um sex vikur.
• Full endurhæfing tekur nokkra mánuði, en mest framför kemur á fyrstu þremur mánuðum.

Áhætta

Fylgikvillar eru óalgengir, en einstaklingsbundin áhætta fer meðal annars eftir aldri, þyngd, öðrum sjúkdómum, fyrri aðgerðum og þátttöku í forvörnum og endurhæfingu.

• Sýking.
• Blæðing eftir aðgerð.
• Blóðtappi í bláæðum og lungnarek.
• Dofi í kringum sár.
• Losnun gerviliðar.
• Stífleiki.

Af hverju enduraðgerð getur verið nauðsynleg

Sjúklingar sem fara í fyrstu hnéliðskipti á yngri aldri eru líklegri til að þurfa aðra aðgerð síðar á ævinni.

• Slit í íhlutum gerviliðar.
• Sýking.
• Óstöðugleiki.
• Brot nálægt gervilið.
• Stífleiki.

Einkenni bilunar

Einkenni bilunar í fyrsta hnégervilið geta verið:

• Verkur.
• Tap á virkni.
• Óstöðugleiki og helti.
• Bólga.
• Stífleiki.

Meðferð við biluðum hnégervilið

Í flestum tilfellum felst meðferðin í enduraðgerð þar sem bilaðir íhlutir eru fjarlægðir og nýir settir í staðinn. Enduraðgerð er flókin, tekur lengri tíma en fyrsta aðgerð og krefst nákvæmrar áætlunar, sérhæfðra gerviliða og reyndra skurðlækna.

Greiningarferli

Ítarlegar rannsóknir eru gerðar til að finna orsök bilunar og skipuleggja aðgerð: röntgenmyndir, markviss sýnataka ef grunur leikur á sýkingu og, í völdum tilvikum, beinaskönnun, tölvusneiðmynd eða segulómun.

Endurskiptaaðferðir

• Skipti á einum íhlut í völdum tilvikum.
• Skipti á öllum íhlutum í flestum tilvikum.
• Tveggja þrepa enduraðgerð við sýkingu þegar þörf er á, með tímabundnum milligervilið og sýklalyfjagjöf í æð fyrir endanlega ísetningu.

Meðferðarúrræði

Meðferð fer eftir orsök vandans, svo sem sýkingu, losnun án sýkingar, sliti, óstöðugleika, beinbroti nálægt gervilið eða vélrænum vandamálum.

Enduraðgerð er sérhæfð og krefjandi aðgerð sem ætti að fara fram á stofnun með mikla reynslu, sérhæfðu bæklunarteymi, stuðningi sýklafræðinga, gjörgæsluaðstöðu og fjölþættri endurhæfingu.